Op weg naar het zuiden

—2

Waar begint en waar eindigt het Middellandse-Zeebekken overigens? Op deze vraag weet hij wel het antwoord: ‘De vijg markeert de grenslijn van de het Middellandse-Zeegebied en zet die voort waar de olijf het opgeeft. Een gezegde uit Herzegovina luidt dat het zuiden ophoudt waar de vijg niet meer wil dragen en de ezels niet balken.’ Wie zich alleen op atlassen betrouwt kan dit boek dus beter ongelezen laten.

Matvejevic begint zijn zeebrevier in de havens van de Adriatico: in Split, Dubrovnik, Trieste en Venetië. Doorheen zijn boek lopen havenmeesters die altijd al geneigd waren autonoom te beslissen, bemanningen die eerder op de meeuwen dan op de loods vertrouwen en autodidacten die zich bezighouden met het verschil tussen de maanstanden boven het vasteland en de eilanden. Of hij ontmoet die ene kerel die in Alexandrië alsnog een catalogus van de aldaar geplunderde bibliotheek probeert te maken.

Matvejevic verwijst in zijn glossarium, het laatste deel van zijn boek, naar Fernand Braudels standaardwerk ‘La Méditerranée’ als voorbeeld van antropografie, een wetenschappelijke aanpak die probeert tegelijk de professor en de dilettant voor zich te winnen zonder in het andere uiterste, dat van de reisgids te vervallen: ‘Het valt niet mee om of naar de ene of naar de andere kant scheef te gaan, met als resultaat een soort pastiche’, schrijft Matvejevic.

Een standaardwerk is het zojuist geciteerde ‘La Mediterranée’, een dubbel-album onder redactie van Fernand Braudel en Georges Duby (thans voordelig aan te schaffen in de pocketreeks Champs van Flammarion). Braudel waagt zich aan iets bijzonders: hij probeert het heden aan het verleden te toetsen: geschiedenis is niets anders dan het constant bevragen van het verleden in naam van de problemen, angsten en nieuwsgierigheden van het heden. Opnieuw krijgen we een odyssee waarbij de kust en de zee gefouilleerd worden en er bij voorbaat gesteld wordt dat alles in dit drukste kruispunt van de beschaving tot contradicties leidt: ‘ De Middellandse Zee is een reeks van landschappen, een successie van zeeën en opeengetaste beschavingen. Als Herodotos terug zou komen, zou hij zijn ogen niet geloven: citrusvruchten uit het Verre Oosten, geïmporteerd door de Arabieren, Amerikaanse eucalyptus, Perzische cypressen , Peruviaanse tomaten, Indische aubergines, pigmenten uit Guyanna, Mexicaanse maïs, perzikbomen uit Iran die eigenlijk uit China.