Op weg naar het zuiden
—4
De Engelse auteur Bernard Lewis beschrijft in zijn ‘Istanbul and the civilization of the Ottoman Empire’ (in 1963 verschenen en in 1992 vertaald onder de titel ‘Istanbul’) de inname van Konstantinopel. Dat wordt dan wel de hoofdstad van de Djihad, maar ook het centrum van een verfijnde en cosmopolitische beschaving met aan de andere kant van de Gouden Hoorn de voorstad Galata, een Genoveese handelskolonie met hoofdzakelijk niet-moslims. Konstantinopel ontwikkelt zich tot een stad met prachtige paleizen, koffiehuizen, bazars, sterrenwichelaars en muzikanten, een stad die eeuwenlang voor vrede en stabiliteit zorgde in het grootste deel van het Middellandse-Zeebekken: van Algiers tot Triëst.
In ‘Europa en de Zee’ wijdt de Franse auteur Michel Mollat du Jourdin tal van hoofdstukken aan de Middellandse Zee. Hij legt minitieus uit hoe die enerzijds het noorden en het zuiden met elkaar in contact brengt waardoor er een echt maritiem Europa ontstaat: dat van de Hansasteden. Maar tegelijk zorgen de ontdekkingen van verre rijkdommen aan de andere zijde van de oceaan voor conflicten tussen de op kolonies beluste landen. ‘Europa en de zee’ verscheen in de serie ‘Europese Contouren’ waarin een aantal internationale specialisten de belangrijke thema’s uit de Europese geschiedenis op een heldere manier proberen uit te leggen.
Wat de voornoemde boeken zo interessant maakt, is dat in tegenstelling tot echte gidsen geen pasklare antwoorden geven op eenduidige vragen. Ergens tussen de mazen van het net zorgen hun beschouwingen er voor dat de vele twijfels en hersenspinsels die ons onderweg overvallen, alsnog een historische of culturele context krijgen. Wie ooit eens doelloos door Alexandrië of Istanbul gelopen heeft kan na lectuur het gevoel krijgen dat hij alsnog recht van spreken heeft, want, schrijft Matvejevic: “Mag diegene die nooit op een schip het meerschuim heeft geroken of de ongewassen vaten in een wijnkelder, aangestoken olijfolie, teer op een pleintje, rauwe vis in de haven en nog enkele van zulke geuren, over de Middellandse Zee meepraten? Laat staan er over schrijven?”
• Fernand Braudel - La Mediterranée, l’espace et l’histoire - Parijs, Flammarion, 1985, 223 blz, 264 fr, ISBN 2-08-081156-8
• Fernand Braudel/Georges Duby - La Méditerranée, les hommes et l’héritage - Parijs, Flammarion, 1986, 217 blz, 264 fr, ISBN 2-08- 081167-3
• Michel Mollat du Jourdin - Europa en de Zee - Amsterdam, Agon, 1993, 323 blz, 999 fr, ISBN 90-5157-169-0
• Predrag Matvejevic - De Middellandse Zee - Amsterdam, Meulenhoff- Kritak, 1994, 250 blz, ISBN 90 6303 547 0
• Bernard Lewis - Istanbul - Bulaaq, 1994, 240 blz, 690 fr, ISBN 90-546-000-2-0
• David Birmingham - Geschiedenis van Portugal - Amsterdam, Arbeiderspers,1993, 227 blz, 699 fr, ISBN 90-295-0293-2